Maroc 2030: Thủ tướng sửa lời chủ tịch liên đoàn về trận chung kết

Ngày 11 tháng 9, tôi gạch bỏ cả buổi chiều làm việc chỉ vì một dòng tin dài chưa đầy hai trăm từ. Thủ tướng Maroc, ông Aziz Akhannouch, đứng trước báo giới và công khai sửa lời chủ tịch Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Maroc, ông Fouzi Lekjaa, về chuyện tưởng như đã khép lại: suất tổ chức trận chung kết World Cup 2030. Vài ngày trước đó, tại một sự kiện của đảng, Lekjaa tuyên bố trận chung kết sẽ diễn ra trên đất Maroc. Ông nói như thể điều đó đã được định sẵn. FIFA chưa hề công bố quyết định ấy. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, hai đồng chủ nhà còn lại, cũng chưa từng được hỏi một cách chính thức.

Akhannouch không chọn ngôn ngữ ngoại giao. Ông nói cần có sự tôn trọng, gọi Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là “những người anh em”, rồi gắn tuyên bố của Lekjaa với “những lời hứa tranh cử”. Cuộc bầu cử ở Maroc diễn ra ngay trong tháng này. Đặt đúng vào thời điểm ấy, câu nói mang hai lớp nghĩa: lớp ngoại giao hướng ra ngoài, và lớp chính trị hướng vào trong.

Phía liên đoàn từ chối bình luận. FIFA chỉ nói ngắn gọn rằng quyết định sẽ được đưa ra đúng lúc. Trong nghề của tôi, kiểu im lặng đó đáng đọc hơn mọi phát ngôn. Tin độc quyền không đến từ người nói nhiều, mà từ người im lặng quá lâu. Ở đây, người nói nhiều là một quan chức liên đoàn, còn người im lặng là cả một hệ thống quản trị đang chờ đúng nhịp của nó.

World Cup 2030 không thuộc về một quốc gia. Ba nước cùng đứng tên đăng cai, với một nhóm trận đấu kỷ niệm được nhắc tới trong dự án rộng hơn. Trong cấu trúc đó, quyền quyết định sân thi đấu trận chung kết nằm trọn trong tay FIFA. Không có lá phiếu nào của ban tổ chức địa phương, không có thỏa thuận nào giữa các liên đoàn châu lục thay được chữ ký của hội đồng FIFA.

Muốn biết FIFA xử lý chuyện này chậm đến mức nào, chỉ cần nhìn kỳ World Cup gần nhất. Sân tổ chức trận chung kết World Cup 2026 chỉ được FIFA công bố vào tháng 2 năm 2026, tức chưa đầy ba mươi tháng trước khi trận đấu diễn ra vào tháng 7 năm 2026 tại MetLife, New Jersey. Với một giải đấu có ba chủ nhà và hàng chục sân ứng viên, việc chốt sớm năm năm là điều chưa từng có tiền lệ. Ông Lekjaa đi trước quy trình của FIFA trọn một chu kỳ.

Tôi có mặt ở Doha năm 2026 khi Maroc loại Tây Ban Nha trên chấm luân lưu. Achraf Hakimi sút quả panenka quyết định, khán đài vỡ ra, và tôi gửi xong bài về tòa soạn trước khi hiệp phụ trận kế tiếp kết thúc. Ba ngày sau, Youssef En-Nesyri đánh đầu hạ Bồ Đào Nha, đưa Maroc vào bán kết. Trên đường về khách sạn, tôi nhớ mình đã nghĩ: một thế hệ cầu thủ như thế sẽ khiến tham vọng đăng cai của Maroc nặng ký hơn rất nhiều.

Nhưng cảm xúc trên khán đài không mua được một dòng trong biên bản quyết định của FIFA.

Dự án đăng cai của Maroc có một điểm tựa vật chất rõ ràng: sân vận động 115.000 chỗ ở Benslimane, gần Casablanca, được thiết kế để trở thành sân lớn nhất trong lịch sử các kỳ World Cup. Tính đến tháng 5, công trình mới hoàn thành khoảng 30%. Giới chức Maroc đặt mục tiêu xong trước cuối năm 2027.

Đọc những con số đó theo cách của một người làm hồ sơ giao dịch, tôi thấy hai điều. Một là quỹ thời gian còn lại vẫn đủ để hoàn thành, khoảng hai năm rưỡi cho phần khối lượng lớn nhất của một siêu dự án. Hai là toàn bộ chương trình đang dồn chi về phía trước, nghĩa là mọi rủi ro vượt chi phí và trượt tiến độ đều nằm ở giai đoạn nước rút, đúng lúc không còn chỗ để sai.

Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha bước vào cuộc đua 2030 với lợi thế ngược lại. Họ đã có sẵn hạ tầng hiện đại: Santiago Bernabéu vừa được cải tạo, Camp Nou đang trong quá trình nâng cấp, Estádio da Luz và José Alvalade đều đạt chuẩn tổ chức. Với họ, đăng cai là bài toán vận hành. Với Maroc, đăng cai là bài toán đầu tư.

Có một lớp nghĩa tài chính mà phần lớn bản tin bỏ qua. Chi phí đăng cai nằm ngoài mọi khung kiểm soát tài chính của bóng đá câu lạc bộ. Không có trần lương, không có điều khoản công bằng tài chính, không có cơ chế chế tài nào áp lên một chương trình đầu tư công. Nghĩa là khi một quan chức công bố kết quả trước khi kết quả tồn tại, không có bảng kiểm nào để đối chiếu ngoài uy tín cá nhân của chính người đó. Với những người làm nghề như tôi, đó luôn là dấu hiệu xấu nhất.

Trong mọi dự án đăng cai, thứ tự công bố quan trọng hơn nội dung công bố. FIFA vận hành theo nguyên tắc trao quyền quyết định cho một đầu mối duy nhất, và bất kỳ ai tự ý đọc trước kết quả đều đang lấy uy tín của tổ chức làm vật thế chấp.

Đây là chỗ tôi đọc câu chuyện khác số đông. Phần lớn bình luận coi phát ngôn của Lekjaa là một sai lầm truyền thông, và coi phản ứng của thủ tướng là màn chỉnh đốn cần thiết. Cách đọc đó bỏ sót hai thứ.

Thứ nhất, tuyên bố của Lekjaa không giành được gì. FIFA không xác nhận, không phủ nhận, chỉ nói sẽ quyết định đúng lúc. Một tuyên bố không được xác nhận thì không trở thành đòn bẩy; nó chỉ trở thành bằng chứng rằng bên nói đang sốt ruột. Trong đàm phán, người sốt ruột là người trả giá.

Thứ hai, và ít được nói tới hơn: chính phủ Maroc đang công khai sửa lời một liên đoàn thành viên của FIFA. Ở nhiều liên đoàn, việc cơ quan nhà nước can thiệp vào công việc nội bộ là nhóm vấn đề FIFA theo dõi rất sát, thường dẫn tới các bước nhắc nhở hoặc cảnh báo. Ở đây chưa có dấu hiệu nào cho thấy một quy trình như vậy được kích hoạt, và tôi không suy diễn thêm. Nhưng cần nói rõ: một thủ tướng đứng ra chỉnh lời chủ tịch liên đoàn trước báo giới là chuyện hiếm, và hiếm vì nó chạm vào vùng nhạy cảm.

Rồi có một chi tiết nữa mà cả hai phía đều né. Lekjaa không chỉ là chủ tịch liên đoàn; ông còn giữ một vị trí trong bộ máy chính phủ Maroc. Khi người đứng đầu chính phủ công khai sửa lời một thành viên nội các của mình về một phát ngôn liên quan tới đăng cai World Cup, câu chuyện không còn là quan hệ giữa nhà nước và liên đoàn. Nó trở thành chuyện nội bộ của chính trường Maroc, và bóng đá chỉ là sân khấu được chọn.

Rủi ro lớn nhất của toàn bộ dự án 2030 lại nằm ở nơi không ai tranh cãi: tiến độ công trường. Một sân 115.000 chỗ hoàn thành 30% vào tháng 5, với hạn chót cuối năm 2027, là một cam kết có thể đo được. Các siêu dự án hạ tầng thường trượt tiến độ chứ không trượt vì thiếu tiền. Nếu sân Benslimane chậm, Maroc mất chính lá bài mạnh nhất trong tay mình, và mất đúng vào lúc cần nhất.

Tôi vẫn giữ nguyên tắc cũ của mình: Cúp được nâng vào tháng Năm, nhưng được quyết định từ những buổi chiều đọc hợp đồng mùa đông. Không có ngoại lệ cho các kỳ World Cup. Suất tổ chức trận chung kết không được trao trong một buổi lễ, mà được chốt trong những cuộc họp kỹ thuật không có ống kính.

Và tôi cũng giữ một câu khác: Không có tin vịt, chỉ có người nghe không đủ kiên nhẫn. Ở vụ này, người thiếu kiên nhẫn là một quan chức liên đoàn, người phải sửa lời là thủ tướng, và người kiên nhẫn nhất, FIFA, vẫn chưa nói gì.

Có bốn tín hiệu tôi sẽ theo dõi trong những tuần tới. Một, bất kỳ thông báo chính thức nào của FIFA về sân thi đấu trận chung kết 2030; đó là câu trả lời duy nhất có giá trị. Hai, phản hồi của liên đoàn Maroc, vì im lặng kéo dài thường là dấu hiệu của bất đồng nội bộ chứ không phải kỷ luật truyền thông. Ba, kết quả bầu cử Maroc, vì nó có thể thiết lập lại toàn bộ tương quan giữa chính phủ và liên đoàn. Bốn, tiến độ công trường Benslimane, vì đó là thứ duy nhất trong câu chuyện này có thể đo bằng mét và bằng ngày.

Maroc đã làm được điều khó nhất: đưa bóng đá châu Phi vào nhóm quyền lực của bản đồ World Cup. Phần còn lại không phụ thuộc vào việc ai nói to hơn. Nó phụ thuộc vào việc ai đọc kỹ hơn, và ai chờ lâu hơn.