VIRESA nắm bản quyền thể thao điện tử tại ASIAD 20 Aichi-Nagoya 2026

Lần đầu tiên trong lịch sử, một tổ chức thể thao điện tử Việt Nam nắm giữ toàn bộ bản quyền nội dung của môn thi đấu này tại một kỳ ASIAD. Hiệp hội Thể thao điện tử Giải trí Việt Nam (VIRESA) xác nhận đơn vị này sẽ quản lý bản quyền thể thao điện tử tại ASIAD 20, kỳ Đại hội thể thao châu Á lần thứ 20 diễn ra tại Aichi-Nagoya, Nhật Bản vào năm 2026. Đây là lần thứ hai liên tiếp esports được công nhận là môn thi đấu chính thức trong chương trình đại hội, tiếp nối dấu mốc tại ASIAD 19 Hàng Châu trước đó. Vai trò của VIRESA không dừng lại ở việc sở hữu bản quyền truyền thông. Theo công bố, hiệp hội còn đảm nhiệm tổ chức giải đấu trong nước, quản lý đội tuyển quốc gia và đại diện cho thể thao điện tử Việt Nam trên trường quốc tế. Điều này phản ánh mô hình quản trị tập trung, nơi các cầu thủ, câu lạc bộ, nhà tài trợ và các bên liên quan đều vận hành dưới một mái nhà chung. Sự tập trung hóa này tạo ra một đầu mối duy nhất cho Hội đồng Olympic châu Á (OCA) và các nhà phát hành game khi làm việc với Việt Nam. Điểm lợi rõ ràng nhất từ việc nắm bản quyền là cơ hội đưa nội dung esports đến gần hơn với người hâm mộ. Trước đây, khán giả Việt Nam thường phải tìm kiếm các nguồn phát sóng không chính thức để theo dõi các giải đấu quốc tế, dẫn đến trải nghiệm kém ổn định và thiếu an toàn. Với tư cách chủ sở hữu bản quyền, VIRESA có thể chủ động cấp phép cho các đài truyền hình và nền tảng số trong nước, bảo đảm đường truyền có chất lượng cao và bình luận tiếng Việt chuyên nghiệp. Điều này vừa tăng trải nghiệm xem, vừa mở ra nguồn doanh thu quảng cáo và tài trợ cho chính hiệp hội. Tuy nhiên, nói về thành tích chuyên môn, bức tranh lại xuất hiện những mảng màu chưa rõ ràng. Danh sách các bộ môn thể thao điện tử chính thức trong chương trình ASIAD 20 đến nay vẫn chưa được OCA và ban tổ chức địa phương công bố. Đây là biến số quan trọng nhất có thể định hình toàn bộ cục diện của tuyển Việt Nam. Thế mạnh của esports nước nhà hiện tập trung ở một số tựa game di động phổ biến trong khu vực Đông Nam Á, nơi tốc độ phản xạ và chiến thuật đồng đội của tuyển thủ Việt Nam được đánh giá cao. Ngược lại, ở nhóm game PC toàn cầu với hệ thống giải chuyên nghiệp phát triển mạnh tại Trung Quốc và Hàn Quốc, việc cạnh tranh huy chương sẽ khó khăn hơn nhiều. Theo quan sát từ các kỳ đại hội trước, việc lựa chọn bộ môn luôn là yếu tố quyết định đến cục diện huy chương. Nếu danh sách bộ môn nghiêng về các tựa game PC, kỳ vọng huy chương của người hâm mộ có thể không được đáp ứng. Ngược lại, nếu xuất hiện nhiều bộ môn di động, tuyển Việt Nam có cơ hội tạo nên bất ngờ. Bên cạnh vấn đề bộ môn, phạm vi bản quyền cũng là một khía cạnh cần được soi xét kỹ lưỡng. Cụm từ 'toàn bộ bản quyền' nghe có vẻ trọn vẹn, nhưng trong cơ chế vận hành của các kỳ đại hội thể thao tổng hợp, quyền sở hữu nội dung luôn nằm trong một cấu trúc phân tầng. Nhà phát hành nắm quyền sở hữu trí tuệ của tựa game, OCA nắm quyền điều phối chương trình thi đấu, và liên đoàn quốc gia chỉ nhận được một phần quyền khai thác nội dung trong lãnh thổ của mình. Vì vậy, 'toàn bộ bản quyền' ở đây nên được hiểu là toàn bộ quyền khai thác thương mại trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, chứ không phải quyền sở hữu tuyệt đối. Giới phân tích cho rằng, để đánh giá đúng giá trị thương vụ, VIRESA cần sớm công bố các điều khoản chi tiết về thời hạn, phạm vi lãnh thổ, quyền cấp phép lại và trách nhiệm tài chính. Thiếu những thông tin này, mọi định giá đều chỉ mang tính ước đoán. Không ít người hâm mộ đang đặt câu hỏi liệu việc nắm bản quyền có giúp tuyển Việt Nam giành huy chương tại ASIAD 20 hay không. Thực tế cho thấy, bản quyền truyền thông và thành tích thi đấu là hai vấn đề độc lập. Bản quyền mang lại nguồn lực tài chính và độ phủ truyền thông, nhưng chiến thắng trên đấu trường quốc tế đến từ chất lượng tuyển thủ, sự chuẩn bị chiến thuật và môi trường tập luyện. Nếu nhìn vào lịch sử các kỳ đại hội, có không ít quốc gia sở hữu hệ thống truyền thông tốt nhưng vẫn thất bại ở vòng bảng vì thiếu chiều sâu lực lượng. Việt Nam cần tránh tâm lý ỷ lại vào bản quyền, coi đây là điều kiện cần chứ không phải điều kiện đủ. Cảm xúc của người hâm mộ là hoàn toàn hợp lệ, nhưng hành trình chinh phục huy chương bắt đầu từ phòng tập, không phải từ văn phòng bản quyền. Có thể nói, việc VIRESA nắm bản quyền thể thao điện tử tại ASIAD 20 là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình chuyên nghiệp hóa của ngành. Nó cho thấy các tổ chức esports Việt Nam đã sẵn sàng hội nhập sâu hơn. Nhưng giá trị thực sự của bản quyền sẽ được kiểm chứng bằng cách hiệp hội vận hành nó. Liệu các đài truyền hình lớn có chịu chi tiền mua lại bản quyền từ VIRESA? Liệu đội tuyển quốc gia có tận dụng được lợi thế truyền thông để thu hút nhân tài trẻ? Đó là những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Hành trình từ một thông báo bản quyền đến một tấm huy chương châu Á luôn dài hơn người ta tưởng. Và câu trả lời cuối cùng sẽ đến từ chính sân đấu, nơi người ta không thể viện dẫn bản quyền để thay cho bàn thắng.