Giá xăng dầu Pakistan tăng: OGRA điều chỉnh, người dân thấp thỏm

Sân vận động vắng lặng, nhưng tôi nghe thấy nhịp tim của cả một thế hệ. Đó là cảm giác khi tôi đứng giữa một khu chợ ở Karachi, nơi không có khán đài, không có đèn sân khấu, nhưng có những con người đang chạy một cuộc đua không hồi kết – cuộc đua với giá cả leo thang. Chính phủ Pakistan vừa công bố đợt điều chỉnh giá nhiên liệu định kỳ hai tuần một lần, có hiệu lực từ ngày 4 tháng 9. Theo thông báo từ Bộ Năng lượng (Phân ban Dầu khí), giá xăng tăng 2,84 Rupee mỗi lít, lên mức 349,00 Rupee, trong khi dầu diesel tốc độ cao (HSD) tăng 2,28 Rupee, lên 374,31 Rupee mỗi lít. Cơ quan Quản lý Dầu khí và Khí đốt (OGRA) đã đề xuất mức tăng này dựa trên biến động giá dầu thô toàn cầu và tỷ giá hối đoái. Đây là lần tăng thứ ba liên tiếp trong vòng một tháng rưỡi qua. Trước đó, vào ngày 15 tháng 8, giá xăng đã được điều chỉnh từ 346,16 Rupee lên 349,00 Rupee – một mức tăng nhẹ 2,84 Rupee, nhưng cũng đủ để người dân cảm nhận sức ép. Lần điều chỉnh gần nhất trước đó, vào ngày 1 tháng 8, giá xăng giữ nguyên ở 346,16 Rupee, nhưng giá HSD đã tăng 3,47 Rupee lên 372,03 Rupee. Nhìn vào chuỗi số liệu này, tôi nhớ đến những vận động viên chạy cự ly dài tôi từng phỏng vấn. Họ không bao giờ chạy nước rút ở vạch xuất phát, mà họ tiết sức, tính toán từng bước chân, từng nhịp thở. Chính phủ Pakistan cũng đang chạy một cuộc đua tương tự – cân bằng giữa áp lực tài khóa, nhu cầu năng lượng và sức chịu đựng của người dân. Mỗi lần điều chỉnh giá là một bước chạy, và mỗi bước chạy đều để lại dấu ấn lên nền kinh tế. Theo dữ liệu từ OGRA, giá dầu thô Brent trên thị trường quốc tế đã tăng khoảng 4,2% trong hai tuần qua, chủ yếu do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và quyết định cắt giảm sản lượng của OPEC+. Đồng Rupee Pakistan cũng mất giá nhẹ so với USD, làm tăng chi phí nhập khẩu. Kết hợp hai yếu tố này, OGRA tính toán mức tăng cần thiết để duy trì biên lợi nhuận cho các công ty dầu khí trong nước, đồng thời đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn. Nhưng câu chuyện không chỉ nằm ở những con số. Khi tôi gặp một tài xế xe tải tên Ahmed tại trạm xăng ở ngoại ô Lahore, anh nói với tôi: "Mỗi lần giá dầu tăng, tôi phải tính lại toàn bộ chi phí chuyến hàng. Có những chuyến tôi chạy chỉ để hòa vốn." Ahmed chạy tuyến Lahore-Karachi, dài khoảng 1.200 km, tiêu thụ trung bình 30 lít dầu diesel cho mỗi 100 km. Với mức tăng 2,28 Rupee mỗi lít, mỗi chuyến đi của anh tốn thêm khoảng 820 Rupee – một con số không lớn với doanh nghiệp, nhưng là gánh nặng thực sự với người lao động tự do như anh. Điều thú vị là trong khi giá nhiên liệu tăng, chính phủ vẫn duy trì chính sách miễn thuế xăng dầu cho một số đối tượng ưu tiên, như xe buýt công cộng và xe chở hàng nông sản. Đây là một sự đánh đổi có chủ đích: chấp nhận giảm thu ngân sách để kiềm chế lạm phát ở mảng lương thực. Nhưng liệu sự đánh đổi này có bền vững? Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Pakistan, thu ngân sách từ thuế xăng dầu chiếm khoảng 12% tổng thu ngân sách liên bang. Nếu duy trì miễn thuế quá lâu, thâm hụt ngân sách sẽ nới rộng, và cuối cùng, ai đó sẽ phải trả giá. Có một góc nhìn phản trực giác ở đây: trong ngắn hạn, việc tăng giá nhiên liệu có thể là một tín hiệu tích cực cho nền kinh tế Pakistan. Vì sao? Bởi vì nó cho thấy chính phủ đang dần gỡ bỏ trợ cấp năng lượng, một yêu cầu quan trọng từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong chương trình cứu trợ tài chính hiện tại. Khi trợ cấp được dỡ bỏ, ngân sách sẽ lành mạnh hơn, niềm tin nhà đầu tư tăng lên, và dòng vốn ngoại có thể chảy vào. Đây là một cú đánh đổi đau đớn nhưng cần thiết – giống như một vận động viên phải chịu đựng cơn đau trong buổi tập để đạt phong độ đỉnh cao ở giải đấu lớn. Tuy nhiên, có một rủi ro lớn mà các nhà hoạch định chính sách có thể đang bỏ qua: đó là tác động lan tỏa đến giá cả hàng hóa. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng sẽ tăng theo. Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Kinh tế Pakistan, mỗi 10% tăng giá nhiên liệu sẽ đẩy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lên thêm 1,8% trong vòng 3 tháng. Với mức tăng 0,8% trong đợt này, CPI có thể tăng thêm khoảng 0,14% – một con số nhỏ, nhưng trong bối cảnh lạm phát đã ở mức 11,2% (số liệu tháng 7/2026), mọi sự gia tăng đều đáng kể. Tôi nhớ lại một cuộc phỏng vấn với một nhà kinh tế học tại Đại học Karachi, người đã ví von: "Chính phủ đang đi trên dây. Một bên là áp lực từ IMF phải cắt giảm trợ cấp, một bên là người dân đang vật lộn với chi phí sinh hoạt. Sai một bước, cả hai sẽ ngã." Ông nói đúng. Trong bối cảnh Pakistan đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử địa phương vào tháng 11, bất kỳ sự leo thang giá nào cũng có thể trở thành vũ khí chính trị trong tay phe đối lập. Nhìn về phía trước, câu hỏi lớn không phải là "giá sẽ tăng hay giảm" trong kỳ điều chỉnh tiếp theo vào ngày 18 tháng 9, mà là "liệu chính phủ có đủ can đảm để tiếp tục lộ trình cải cách này hay không". Nếu giá dầu thô quốc tế tiếp tục neo ở mức cao – hiện quanh 92 USD/thùng – và đồng Rupee tiếp tục yếu, áp lực tăng giá sẽ còn kéo dài. Nhưng nếu chính phủ có thể truyền thông rõ ràng về lợi ích dài hạn của việc dỡ bỏ trợ cấp, người dân có thể chấp nhận cơn đau trước mắt. Cúp vàng không nằm ở đích đến, mà nằm ở những ngã rẽ ta không hề lên kế hoạch. Với Pakistan, ngã rẽ này là một quyết định khó khăn về giá năng lượng, nhưng nó có thể định hình tương lai kinh tế của đất nước trong nhiều năm tới. Khi khán đài trống, tiếng nói chân thật nhất lại đến từ chiếc điện thoại cũ – từ những tài xế xe tải, những bà nội trợ, những người nông dân đang phải tính toán từng lít dầu cho máy bơm nước. Họ là những người chạy cuộc đua thực sự, và họ xứng đáng được lắng nghe.