Tổ trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ ở Ústí nad Labem: Pakkan, Görgün và Arıkboğa

Mestsky Stadion nằm ở rìa thành phố Ústí nad Labem, cách biên giới Đức chưa đầy ba mươi cây số. Vào buổi chiều thi đấu, ba người phụ nữ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ bước ra sân với ba lá cờ trên tay: trọng tài chính Pakkan, hai trợ lý Arzu Görgün và Esra Arıkboğa. Liên đoàn Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ thông báo trận đấu tại đây khởi tranh lúc 18:00 giờ Thổ Nhĩ Kỳ. Tôi đọc thông báo ấy ba lần, không phải để tìm tên hai đội. Tôi đọc vì một chi tiết nằm ở rìa câu chữ: giờ công bố là giờ Thổ Nhĩ Kỳ, còn đồng hồ ở Ústí nad Labem chạy theo múi giờ Trung Âu. Người ngồi trên khán đài không ai bận tâm chuyện đó; họ chỉ thấy trọng tài thổi còi. Tôi giữ một cuốn sổ tay, và nó không ghi bàn thắng. Nó ghi giờ, ghi tên, ghi những dòng lệch nhau giữa thông cáo và thực tế. Ústí nad Labem là thành phố công nghiệp cũ của vùng Bohemia, nơi sông Elbe chảy qua những sườn đồi đá. Mestsky Stadion không phải thánh địa bóng đá: sức chứa vài nghìn chỗ, mái che thấp, khán đài gần đường biên tới mức trợ lý trọng tài nghe rõ tiếng quát từ hàng ghế đầu. Những trận quốc tế đưa về đây thường thuộc nhóm giải trẻ hoặc vòng loại nữ, nơi chi phí vận hành thấp hơn Praha rất nhiều. Việc một tổ trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ được cử sang Séc không phải chuyện lạ. UEFA vận hành cơ chế trao đổi trọng tài xuyên biên giới, một phần để tránh nghi ngờ thiên vị nội bộ, một phần để trọng tài tích lũy kinh nghiệm ở môi trường khác. Một tổ gồm ba phụ nữ cùng quốc tịch, cùng được phân công cho một trận đấu ngoài lãnh thổ, vẫn là con số khiêm tốn trong sổ phân công hằng tuần. Theo quy định, cả ba phải có mặt tại địa điểm thi đấu trước giờ bóng lăn tối thiểu hai tiếng để kiểm tra mặt sân, lưới, cột cờ và hệ thống liên lạc. Không máy quay nào ghi lại hai tiếng đó. Quy trình phân công của UEFA không diễn ra trong ngày. Ủy ban Trọng tài làm việc theo chu kỳ, phân loại trọng tài theo nhóm, và mỗi trận đều có một giám sát viên ngồi trên khán đài chấm điểm từng tình huống: vị trí đứng, tốc độ phán đoán, mức độ phối hợp với tổ VAR. Điểm số ấy không được công bố. Nó chảy vào hồ sơ, và hồ sơ quyết định lần phân công kế tiếp. Trọng tài không thổi cho trận hôm nay; họ thổi cho trận của sáu tháng sau. Trong một trận bóng đá luôn tồn tại hai loại biên bản. Bản thứ nhất ai cũng đọc: tỷ số, thẻ vàng, thẻ đỏ, thời gian bù giờ. Bản còn lại nằm trong hệ thống nội bộ, ghi rõ từng phút, từng mã lỗi, từng tình huống được đánh giá là khó hay dễ. Bản ấy không xuất hiện trên bảng tin, nhưng nó là thứ duy nhất quyết định sự nghiệp của người cầm còi. Có những hợp đồng ký trên sân cỏ, có những hợp đồng ký trong bóng tối. Cơ chế giải thích tại sân vẫn là khoảng trống lớn nhất. FIFA cho phép thử nghiệm công bố quyết định VAR qua hệ thống loa phóng thanh ở một số giải đấu, nhưng phần lớn các trận vòng loại vẫn diễn ra trong im lặng. Khán giả ở Ústí nad Labem sẽ thấy trọng tài chạy ra màn hình bên đường biên, xem lại, rồi quay vào sân và ra hiệu. Không một lời giải thích nào được nói ra. Người trả tiền vé trở thành khán giả của một quy trình mà chính họ là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất. Dữ liệu thì chảy theo hướng ngược lại. Từng đường chuyền, từng pha phạm lỗi, từng quả phạt góc được số hóa và truyền trực tiếp cho các nhà cung cấp dữ liệu, rồi từ đó vào bảng tỷ lệ của các công ty cá cược. Trọng tài tạo ra một phần dữ liệu ấy bằng chính quyết định của mình, nhưng không được trả thêm đồng nào từ dòng tiền đó, và cũng không có quyền giải thích quyết định của mình cho công chúng. Mẫu máu thứ hai không nói dối, chỉ có người mới nói dối — nhưng ngay cả khi không ai nói dối, công chúng vẫn không có gì để kiểm chứng. Nghề trọng tài nữ vẫn nằm ở tầng thấp của hệ thống thu nhập. Thù lao một trận quốc tế nữ thấp hơn đáng kể so với trận nam cùng cấp, trong khi chi phí đi lại, thời gian xin nghỉ làm và áp lực thể lực gần như tương đương. Ba người phụ nữ trong thông báo của TFF phải sắp xếp công việc chính, bay sang Séc, hoàn thành hai giờ làm việc dưới mắt một giám sát viên, rồi bay về. Trong cuốn sổ của họ, đó là một dòng. Việc cử một tổ trọng tài nữ điều hành trận đấu ở Cộng hòa Séc không tự động là một bước tiến. Các trận ở giải nữ, vòng loại, địa điểm ít áp lực thường được dành cho trọng tài nữ, còn những trận then chốt vẫn thuộc về một nhóm nhỏ trọng tài nam đến từ vài quốc gia. Trần cấu trúc nằm nguyên đó, chỉ được phủ một lớp sơn mới. Nếu chỉ đọc thông cáo, người ta dễ tưởng rằng cánh cửa đã mở. Đọc ngược lại cũng sai. Với một trọng tài, không có trận nào là trận nhỏ. Mỗi lần được phân công ra nước ngoài là một dòng được ghi vào hồ sơ, và hồ sơ chỉ dày lên bằng cách làm việc. Arzu Görgün và Esra Arıkboğa chạy biên ở một sân vài nghìn chỗ không phải để được khen, mà để tồn tại trong hệ thống. Điều đáng hỏi không phải là họ có xứng đáng hay không, mà là ai đang giữ quyền quyết định rằng trận nào thì phù hợp với họ. Moscow không bao giờ hết lạnh, nhưng bí mật thì luôn ấm nóng. Quy trình phân công trọng tài là một trong những quy trình kín nhất còn lại của bóng đá hiện đại: không biên bản công khai, không tiêu chí được lượng hóa, không cơ chế để một liên đoàn nhỏ chất vấn kết quả. Cách rẻ nhất để trả lại niềm tin không phải là tăng lương trọng tài, cũng không phải mua thêm máy quay. Nó là công khai một phần báo cáo trọng tài sau trận, và cho phép trọng tài nói một câu vào micro khi quyết định bị thay đổi. Ba người phụ nữ ấy sẽ rời Ústí nad Labem trong đêm. Hồ sơ của họ nằm lại trong một hệ thống không ai đọc. Nếu một ngày nào đó Pakkan được phân công một trận lớn hơn, sẽ không ai biết chính xác vì sao.