Rất gần, rất xa: U23 Việt Nam và nghịch lý một điểm không được phép cầu hòa

Ở một quán cà phê nhỏ ven đường, sau tiếng còi mãn cuộc của lượt trận thứ hai, có người đã tính nhẩm trong đầu bảng xếp hạng. Bốn điểm. Hai trận đã qua. Một tấm vé đang dần hiện ra trước mắt. Người đó gấp tờ giấy lại, uống cạn ly đá đã tan, rồi nói với người bạn ngồi cạnh một câu mà có lẽ chính HLV Đinh Hồng Vinh cũng không muốn nghe: “Chỉ cần hòa là xong.”

Trong bóng đá, chữ “chỉ cần hòa” chưa từng là một câu chúc lành. Nó là một cái bẫy được gói bằng giấy bạc, và mặt trái của nó là cả một lịch sử. Trái bóng chậm lại khi phút 90+2 gõ cửa, và những đội bóng tự nhủ mình chỉ cần một điểm thường là những đội bị chính phút 90+2 đó nhấn chìm.

Ở góc khán đài phía đông của một sân vận động nhỏ, có lần tôi thấy một người đàn ông đứng dậy sau mỗi đường chuyền dài, dù xung quanh ai cũng đã ngồi xuống. Anh ta không hò hét. Chỉ đứng, rồi ngồi, như thể đang đếm nhịp thở của một đội bóng. Khi khán đài im lặng, trái bóng bắt đầu biết kể chuyện. Và câu chuyện của U23 Việt Nam lúc này là câu chuyện của một đội bóng đang đứng trước cánh cửa mở hé.

Sau hai lượt trận vòng bảng, U23 Việt Nam có 4 điểm. Đặt cạnh việc U23 Uzbekistan đã đánh bại Kuwait 2-0, giành 6 điểm tuyệt đối và chắc chắn có mặt trong nhóm đi tiếp, thế cờ ấy khiến đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh nắm quyền tự quyết trong tay. Chỉ cần một trận hòa trước Uzbekistan, Việt Nam đi tiếp, bất kể kết quả trận Kuwait gặp Philippines diễn ra theo chiều nào. Đó là lợi thế không nhỏ, một món quà mà không phải đội bóng nào cũng có được ở lượt trận cuối vòng bảng.

Phía bên kia, Uzbekistan gần như đã hoàn thành nhiệm vụ. Trận đấu với Việt Nam không còn mang ý nghĩa sống còn với đội bóng Trung Á. Họ có lý do để tính toán: giữ sức cho vòng tứ kết, hạn chế thẻ phạt, xoay tua nhân sự, giảm cường độ thi đấu. Với một đội đã chắc suất, trận cuối vòng bảng không nhất thiết phải bung hết sức. Nghe đến đây, nhiều người sẽ thở phào. Nhưng đó chính là lúc câu chuyện trở nên nguy hiểm.

Điều đáng lo nhất đối với U23 Việt Nam không nằm ở chỗ U23 Uzbekistan mạnh đến đâu. Nó nằm ở chỗ U23 Việt Nam sẽ chơi như thế nào khi biết họ chỉ cần một điểm là đi tiếp. Tâm lý của một đội bóng đá “đủ điểm” khác hoàn toàn với tâm lý của một đội bóng đá “đủ trận”. Khi mục tiêu không còn là ghi bàn mà là không bị thủng lưới, các tuyến tự động co lại. Hàng tiền vệ lùi sâu. Các hậu vệ chuyền ngang nhiều hơn chuyền dọc. Cả một tập thể bắt đầu chơi trong tư thế chờ đợi, thay vì chủ động.

Nếu U23 Việt Nam lùi thấp, nhường thế trận và chỉ tập trung bảo vệ khung thành, đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh có thể tự đưa mình vào cuộc chơi mà Uzbekistan mong muốn. Khi ấy, chỉ cần một sai lầm, một pha phá bóng thiếu dứt khoát, hay một quả phạt góc không được đánh dấu đúng người, lợi thế có thể đổ sông đổ biển.

Càng soi kỹ Uzbekistan, càng thấy bài toán khó. U23 Uzbekistan không phải đội bóng dễ bị đánh bại chỉ vì xoay tua lực lượng. Chiến thắng 2-0 trước Kuwait ở lượt trận thứ hai là minh chứng rõ ràng. Đội bóng Trung Á phải chơi thiếu người trong toàn bộ hiệp hai, nhưng vẫn duy trì được thế trận và bảo toàn chiến thắng. Điều đó cho thấy hai thứ. Thứ nhất, chiều sâu đội hình của họ đủ để thay người mà không giảm chất lượng. Thứ hai, khả năng kiểm soát trận đấu của họ ở một đẳng cấp khác, khi họ biết cách chậm lại, biết cách giữ bóng và biết cách bóp nghẹt đối thủ bằng những đường chuyền ngắn.

Một đội chơi thiếu người suốt một hiệp mà vẫn thắng, sân trống nhưng thành phố vẫn thở theo từng đường chuyền. Đó là dữ kiện biết kể chuyện. Nó nhắc U23 Việt Nam rằng không thể trông chờ vào việc đối thủ tự buông. Trong bóng đá, chờ đối thủ yếu đi là một chiến lược; chờ đối thủ tự ngã lại là một ảo tưởng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi nhiều trận đấu khu vực của tôi, một mẫu hình cứ lặp lại. Những đội bước vào lượt trận cuối với tấm vé trong tầm tay thường để chỉ số áp sát và cường độ tranh chấp giảm rõ rệt ngay trong hiệp một. Họ không chủ động gây áp lực, họ nhường tuyến giữa, và hệ quả là đối thủ có thêm thời gian cầm bóng. Nhiều thời gian cầm bóng hơn đồng nghĩa với nhiều cơ hội hơn, và bàn thua, nếu đến, thường đến từ những tình huống mà hàng phòng ngự đã ở thế bị động từ trước.

Đối với một hàng phòng ngự chưa được đánh giá cao, việc phải chống đỡ liên tục là điều kiện lý tưởng để sai lầm. Phòng ngự bằng ý chí đơn thuần không đủ. Nó đòi hỏi cấu trúc, cự ly đội hình và khả năng đọc tình huống. Tất cả những thứ đó chỉ phát huy khi đội bóng giữ được sự chủ động tối thiểu, đủ để không bị đẩy lùi xuống sát khung thành.

Chính vì thế, đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh sẽ phải chơi bóng thay vì tử thủ. Một khi để U23 Uzbekistan thoải mái tấn công, hàng phòng ngự vốn không quá tốt của U23 Việt Nam sẽ thực sự gặp khó. Bóng đá không thưởng cho những hàng thủ chỉ biết chịu đựng; nó trừng phạt họ bằng những bàn thua ở đúng khoảnh khắc họ tưởng mình đã an toàn.

Ở đây xuất hiện nghịch lý trung tâm của lượt trận cuối: U23 Việt Nam cần một trận hòa, nhưng không được phép cầu hòa. Hai chữ này gần nhau về âm, xa nhau về ý. Cầu hòa là chơi để không thua. Cần hòa là chơi để không bị thua trong thế luôn sẵn sàng thắng. Sự nhầm lẫn giữa hai điều đó là cái bẫy chết người. Lịch sử bóng đá đầy những đội cầm vé trên tay rồi đánh rơi nó ở phút cuối, không phải vì họ yếu, mà vì họ chọn thái độ chờ đợi thay vì thái độ tấn công.

U23 Việt Nam chắc chắn không cần phải lao lên tấn công bằng mọi giá. Nhưng họ phải có khả năng phản đòn, phải tìm kiếm cơ hội, và phải buộc đối thủ cũng phải tính đến khả năng bị thủng lưới. Chỉ khi Uzbekistan tin rằng Việt Nam có thể ghi bàn, họ mới buộc phải giữ lại một phần quân số ở nhà. Sự an toàn của U23 Việt Nam ở lượt trận cuối không nằm ở hàng thủ. Nó nằm ở khả năng khiến đối thủ lo lắng. Một pha phản công đúng lúc ở phút thứ 30 giá trị hơn mười pha phá bóng ở phút thứ 85.

Đội bóng cần một trận hòa, nhưng để có được nó, họ phải hành xử như một đội bóng muốn thắng. Đó là nghịch lý đẹp và cũng là nghịch lý tàn nhẫn của bóng đá đỉnh cao. Trước khi là dữ kiện, mỗi tấm vé từng là một cú vô-lê chưa được đặt tên, và ở lượt trận cuối này, U23 Việt Nam đang đứng trước cơ hội tự viết tên mình.

Ở Việt Nam, những đêm như thế này, các con hẻm vẫn sáng đèn. Những chiếc tivi cũ được kê ra hiên nhà, những ly trà đá đầy trên bàn nhựa, những đứa trẻ ngồi khoanh chân trước màn hình. Ở Singapore, nơi tôi đang sống và làm việc, các quán ăn đêm cũng dựng màn hình, nhưng tiếng reo thưa hơn, trầm hơn. Thành phố không cổ vũ một đội bóng cụ thể; thành phố chỉ thở theo nhịp bóng. Mỗi trận đấu như thế là một cuộc hẹn mà rất nhiều người, ở rất nhiều nơi, cùng chờ.

Nhìn lại từ đầu giải, hành trình của U23 Việt Nam đã cho thấy một điều: họ tiến bộ qua từng trận, và tấm vé tứ kết đang gần đến mức có thể nhìn thấy. Nhưng “gần đến mức có thể nhìn thấy” không có nghĩa là “gần đến mức có thể chạm vào”. Một khi trận đấu bắt đầu, bảng xếp hạng không còn ghi điểm số. Chỉ còn lại mười một con người, một trái bóng, và câu hỏi mà không huấn luyện viên nào trả lời được thay học trò: các bạn chọn chơi để giữ, hay chơi để chiếm?

Mười lăm phút đầu tiên của hiệp một sẽ trả lời phần lớn câu hỏi ấy. Nếu U23 Việt Nam dâng cao vừa phải, giữ tuyến giữa không bị kéo quá sâu, và chủ động tranh chấp ở phần sân đối phương, họ sẽ biến trận đấu thành cuộc chơi hai chiều. Nếu họ lùi về vòng cấm và để Uzbekistan tự do triển khai, họ sẽ tự tay trao cho đối thủ món quà mà đội bóng Trung Á đang cần nhất: thời gian.

U23 Việt Nam đã đi đến đây bằng sự chủ động. Điều họ cần giữ lại ở lượt trận cuối, hơn cả một điểm số, là bản sắc ấy. Tấm vé tứ kết rất gần. Và cũng rất xa. Khoảng cách giữa hai điều đó, có khi chỉ là một quyết định ở giây phút đầu tiên của hiệp một. Mỗi pha kiến tạo là một bài thơ chưa kịp đặt nhan đề, và tấm vé này cũng vậy: nó chỉ đẹp khi được viết bằng chính đôi chân, chứ không phải bằng nỗi sợ.